Hiện nay, ở Việt Nam, cùng với các bệnh không lây nhiễm khác, bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) đang phát triển với tốc độ nhanh. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Tạ Văn Bình - Giám đốc Bệnh viện Nội tiết về căn bệnh đang là gánh nặng cho không chỉ với mỗi cá nhân, gia đình người bệnh mà đối với cả nền kinh tế - xã hội.

PV: Thưa Phó giáo sư - Tiến sĩ (PGS.TS), xin ông cho biết tình hình bệnh ĐTĐ trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay?

PGS.TS Tạ Văn Bình: ĐTĐ là bệnh đã có từ lâu, nhưng đặc biệt phát triển trong những năm gần đây, bệnh tăng nhanh theo tốc độ phát triển của nền kinh tế - xã hội.

Năm 1994, toàn thế giới có 110 triệu người ĐTĐ, năm 1995 tăng lên 135 triệu (chiếm 4% dân số thế giới). Dự báo năm 2010 có 221 triệu và năm 2025 sẽ có 300 triệu người mắc bệnh ĐTĐ (chiếm 5,4% dân số thế giới). Khu vực Tây Thái Bình Dương (trong đó có Việt Nam) hiện tại có khoảng 30 triệu người mắc bệnh ĐTĐ và dự báo sẽ tăng gấp đôi vào năm 2025. Điểm đặc biệt quan trọng là số người mắc bệnh ở khu vực này tăng rất nhanh. Có 12 quốc gia có tỷ lệ bệnh ĐTĐ typ 2 trên 8%, có những quốc đảo có tỷ lệ bệnh trên 20%, cá biệt có những vùng tỷ lệ bệnh vượt trên 40%. Theo dự đoán của các chuyên gia y tế thế giới trong vòng 20 năm tới bệnh sẽ tăng 42% ở các nước công nghiệp phát triển, còn ở những nước đang phát triển tỷ lệ bệnh sẽ tăng tới 170%.

Ở Việt Nam, bệnh ĐTĐ phát triển rất nhanh, năm 1990 ở Hà Nội có tỷ lệ người mắc bệnh là 1,2%, Huế - 0,96%, TP. Hồ Chí Minh - 2,52%. Theo điều tra năm 2001, tỷ lệ bệnh ĐTĐ typ 2 ở các thành phố lớn: Hà Nội, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh là 4,9%, tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose là 5,9%. Tỷ lệ người có yếu tố nguy cơ phát triển đến ĐTĐ, chiếm tới 38,5% (lứa tuổi 30 - 60). Điều tra Quốc gia năm 2002 cho thấy, tỷ lệ người mắc bệnh ĐTĐ ở lứa tuổi từ 30 - 64 trong toàn quốc là 2,7% (ở khu vực đô thị và khu công nghiệp tỷ lệ cao tới 4,4%). Đặc biệt, tỷ lệ bệnh trong nhóm người có yếu tố nguy cơ là rất cao (10,3%).

PV: Xin ông cho biết thế nào là bệnh ĐTĐ và làm thế nào để người bệnh nhận biết mình bị ĐTĐ?

PGS.TS Tạ Văn Bình: ĐTĐ là một hội chứng có đặc tính biểu hiện bằng tăng đường máu, do hậu quả của việc mất hoàn toàn Insulin hoặc là do có liên quan đến sự suy yếu trong bài tiết và hoạt động của Insulin. Những dấu hiệu để chẩn đoán người mắc bệnh ĐTĐ là những người tuổi trên 30, thể trạng gầy, sút cân nhanh chóng. Để chẩn đoán bệnh ĐTĐ, người bệnh phải đến các cơ sở y tế và được bác sĩ chuyên khoa kết luận. Trong trường hợp chẩn đoán sớm, bệnh nhân phải làm các nghiệm pháp tăng đường máu.

Có 3 tiêu chí để chẩn đoán bệnh:

PV: Hậu quả của bệnh ĐTĐ đối với nền kinh tế - xã hội là thế nào, thưa ông?

PGS.TS Tạ Văn Bình: ĐTĐ là “kẻ giết người thầm lặng”, là gánh nặng cho nền kinh tế, xã hội toàn thế giới trong thế kỷ 21. Năm 1997, toàn thế giới chi cho chữa bệnh ĐTĐ vào khoảng 1.030 tỷ đôla Mỹ, riêng nước Mỹ với 15 triệu người mắc ĐTĐ đã phải tiêu tốn 98,2 tỷ đôla. Ở các nước công nghiệp phát triển bệnh ĐTĐ thường chiếm từ 5-10% ngân sách dành cho y tế.

Chi phí bệnh tật ở bệnh ĐTĐ chia ra làm 3 loại: Là chi phí trực tiếp, gồm những chi phí mà người bệnh và gia đình phải trực tiếp gánh chịu, những chi phí trực tiếp của ngành y tế chi cho người bệnh; chi phí gián tiếp là những chi phí mà người ĐTĐ gián tiếp gây ra cho nền kinh tế - xã hội do họ mất khả năng lao động, nghỉ hưu sớm… và những chi phí vô hình là giá phải trả của bệnh ĐTĐ đối với bản thân người bệnh ĐTĐ, với gia đình họ và với xã hội (như các stress, nỗi đau đớn, buồn chán…).

PV: Xin ông cho biết lý do tại sao hiện nay bệnh ĐTĐ đang bị trẻ hóa, ngay cả những em nhỏ cũng có thể mắc căn bệnh này?

PGS.TS Tạ Văn Bình: Ngày nay ĐTĐ typ 2 ở tuổi thanh, thiếu niên ngày một tăng nhanh. Hiện tượng này hay gặp ở những quốc gia có nền kinh tế thay đổi nhanh, gây ra những thay đổi có tính “đột ngột” về môi trường sống và lối sống. Ở Việt Nam, trong khi chúng ta còn đang đặt trọng tâm vào việc chống suy dinh dưỡng do thiếu năng lượng thì vấn đề phòng chống béo phì cũng cần được đặt ra vì sự thay đổi nhanh chóng về mặt kinh tế xã hội kéo theo sự thay đổi về lối sống như ít hoạt động thể lực, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng…Bên cạnh đó, hiện nay ở mỗi gia đình số lượng con ít nên người ta tập trung chăm sóc đến mức thái quá cho trẻ nhỏ. Đây là lý do làm cho tỷ lệ béo phì ở trẻ nhỏ tăng lên nhanh chóng, nhất là ở các vùng đô thị.

PV: Để theo dõi và quản lý tốt người bệnh ĐTĐ thì mạng lưới y tế của chúng ta đã làm được những gì?

PGS.TS. Tạ Văn Bình: Hiện nay do người dân còn thiếu hiểu biết, mạng lưới y tế cơ sở còn yếu, chưa tư vấn đầy đủ cho người bệnh nên thường người bệnh ĐTĐ khi nhập viện đã gặp phải các biến chứng nặng nề, có từ 65% - 69% số người bệnh không biết mình mắc bệnh này. Chính vì vậy, chúng ta cần có những biện pháp chủ động là phòng chống bệnh ĐTĐ có hiệu quả. Đó là:

PV: Phòng chống ĐTĐ sẽ trở thành một Chương trình mục tiêu y tế quốc gia? Khi đó, người bệnh sẽ được hưởng lợi gì từ chương trình?

PGS. TS Tạ Văn Bình: Chúng tôi cũng đang hy vọng Phòng chống ĐTĐ sẽ trở thành một trong những Chương trình mục tiêu quốc gia, khi đó phòng chống ĐTĐ sẽ được tuyên truyền sâu rộng đến những người dân, mạng lưới y tế cũng sẽ được củng cố ngay từ cơ sở, điều này sẽ hạn chế những biến chứng đối với người bệnh ĐTĐ. Vì nội dung phòng bệnh ĐTĐ bao gồm nhiều vấn đề: phòng để không bị bệnh, phòng để bệnh không tiến triển nhanh và phòng để giảm thiểu tối đa các biến chứng của bệnh nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cuộc sống cho người bệnh. Ý nghĩa của việc phòng bệnh trong ĐTĐ không kém phần quan trọng so với việc điều trị bệnh vì nó là mục tiêu phấn đấu của ngành tùy theo các mức độ dự phòng khác nhau.

PV: Xin cảm ơn ông!